2. Weerstandsvermogen en risicobeheersing

Het gemeentefonds groeit even hard als de economie, maar logisch is dat niet. Een groot deel van de uitgaven van het gemeentefonds is bijvoorbeeld bedoeld om de zorgkosten te dekken (Wmo en Jeugd); door de vergrijzing nemen deze kosten meer toe dan de economische groei. Het risico van de onduidelijkheid over de indexering van het gemeentefonds ligt bij de gemeenten, die rekening moeten houden met oplopende tekorten vanaf 2026.

Veel applicaties zijn naar de Cloud omgezet. Er zijn echter nog een paar informatiesystemen die nog op de On premise IT omgeving in ons datacenter in het gemeentekantoor draaien. De beoogde versnelde migratie van de On premise omgeving naar de cloudomgeving is tot nu toe nog niet volledig gerealiseerd. Deze vertraging van de cloudmigratie en de situatie dat binnen de gemeente sprake is van een verouderde IT-infrastructuur maken dat de leveranciers van die informatiesystemen in steeds mindere mate kunnen garanderen dat bij verstoringen adequaat beheer en onderhoud kan plaatsvinden. Ook neemt de kans toe op IT-verstoringen. De verdere verSaaSing is gepland voor 2026.

 Ter beperking van informatiebeveiligingsrisico’s is een SIEM/SOC-oplossing geïmplementeerd. Hiermee wordt het gemeentelijke netwerk 24/7 gemonitord, zodat mogelijke beveiligingsincidenten tijdig worden gesignaleerd en opgevolgd.

In 2025 is extra aandacht besteed aan beveiliging door het vernieuwen van de netwerk infrastructuur volgens het "Zero Trust" principe. Dit betekent niemand automatisch vertrouwd wordt, zelfs niet binnen het netwerk van gemeente Noordenveld. Elke toegangsaanvraag moet worden gecontroleerd, ongeacht waar iemand zich bevindt of welk apparaat wordt gebruikt. Dit is in een afrondende fase, waarbij een vervolgstap een pen-test zal zijn.

Awarenessprogramma Informatiebeveiliging & Privacy (Arda) 
In juni 2024 is gemeente Noordenveld begonnen met de uitrol van het Arda Awarenessprogramma voor Informatiebeveiliging & Privacy. Arda Awareness is modulair opgebouwd en kent een spelelement waarmee deelnemers punten kunnen verdienen. In 2025 is de inzet van ARDA geëvalueerd en is er besloten om deze tooling ook voor de komende jaren in te zetten. Er is een groeiende groep medewerkers die actief deelneemt aan de Arda modules en zo leert omgaan met informatieveilig werken én het beschermen van persoonsgegevens in het dagelijkse werk. 

Verwerkingsregister AVG onderdeel Project Documentair Structuur Plan (DSP) 
In 2025 is het verwerkingsregister AVG een onderdeel geworden in het Documentair Structuur Plan (DSP). Daarmee is het verwerkingsregister een onderdeel geworden in de iNavigator en van de op te leveren producten binnen het DSP. Door omstandigheden had de oplevering van het DSP vertraging opgelopen. De gemeente beschikt vanaf eind 2025 over een volledig actueel Verwerkingsregister AVG. In hetzelfde DSP is ook het verplichte register in het kader van de Wet politiegegevens ondergebracht. 
 
Governance/ organisatie Informatiebeveiliging & Privacy (IB&P) 
In 2024 begon de gemeente Noordenveld met een Chief Information Security Officer (CISO)/ Privacy Officer (PO), totaal 1,0 fte en een Functionaris Gegevensbescherming (FG) voor 0,1 fte. In de loop van 2024 is de aanstelling van de FG uitgebreid tot 0,2 fte. Beide functionarissen werden als externe medewerkers ingehuurd. 
De CISO/PO hebben we als Noordenveld vanaf maart 2025 in kunnen vullen. De FG mag als toezichthouder geen uitvoerende taken op het gebied van Informatiebeveiliging & Gegevensbescherming op zich nemen. Omdat het in de huidige markt erg lastig is om gekwalificeerde functionarissen aan te trekken is voor deze constructie gekozen waarbij de FG voor 0,2 FTE is ingehuurd.

We ervaren de gevolgen van klimaatverandering steeds meer. Dat merken we aan de buien die heviger worden, aan de verschuivende neerslagperiode, de langere perioden van droogte en toenemende temperaturen. Het is daarom denkbaar dat hevige wind, zware buien, maar vooral droogte en de daarmee verbonden bodemdaling tot schades aan gemeentelijk vastgoed gaan leiden. Te denken valt aan waterschade in vastgoed, maar ook verzakking van wegen en paden, of schade aan gemeentelijke riolering. Bovenop onze reguliere beheeropgave kunnen we dus te maken krijgen met extra werkzaamheden of schadeposten.

Naar aanleiding van de verzakkingsschades in de wijk Middenveld hebben we, ter voorkoming van toekomstige schades ten gevolge van onze activiteiten, het Bouwprotocol ingevoerd. Ook al valt weliswaar niet uit te sluiten dat er schade ontstaat, hiermee worden wel de grootste risico’s ondervangen die betrekking hebben op gemeentelijke bouwactiviteiten.

Het gaat hier om schades die zijn terug te voeren op gemeentelijke activiteiten (en waar wij dus verantwoordelijk voor kunnen worden gehouden). Dit geldt dus niet voor schade aan woningen en ander particulier vastgoed door verzakkingen ten gevolge van bodemdaling door langdurige droogte.

De gemeente heeft zich borg gesteld voor een aantal instanties voor het verstrekken van een geldlening. De gemeente loopt hierbij een risico als de verplichtingen door de geldnemer niet worden nagekomen.

De in het verleden afgegeven gemeentegaranties ten behoeve van door woningbouw-corporaties aangetrokken geldleningen zijn overgedragen aan het Waarborgfonds Sociale Woningbouw (WSW). Hiervoor geldt een ander risicoprofiel. Corporaties die in de problemen komen dienen eerst het Centraal Fonds Volkshuisvesting voor financiële steun te benaderen. De borgstellingreserve van het WSW vormt de tweede zekerheid. De derde (tertiaire) achtervangpositie betreft een door het Rijk en gemeenten (elk 50%) af te geven renteloze lening aan het WSW. Het risicoprofiel kan wijzigen indien door corporaties een toenemend beroep wordt gedaan op het WSW.

De gemeente is verantwoordelijk voor de huisvesting van scholen voor basis-,
speciaal basis-, voortgezet en speciaal voortgezet onderwijs die zijn gehuisvest op het grondgebied van de gemeente. Er vinden met regelmaat gesprekken plaats met de schoolbesturen over de nodige capaciteit van schoolgebouwen. Vanaf 2015 zijn de schoolbesturen integraal verantwoordelijk voor het gehele onderhoud. De gemeente blijft verantwoordelijk voor nieuwbouw, uitbreiding, en tijdelijke huisvesting. Daarnaast is de gemeente samen met de schoolbesturen verantwoordelijk voor renovatie en verduurzaming van onderwijshuisvesting. In samenwerking met de schoolbesturen is een Integraal Huisvestingsplan (IHP) opgesteld. Hier is inmiddels een oplegnotitie aan toegevoegd. Bij in gebruik zijnde scholen zijn de schoolbesturen financieel verantwoordelijk en draagt de gemeente geen financieel risico. Als gevolg van het opgesteld IHP zal voor vrijkomende schoolgebouwen die niet langer nodig zijn voor onderwijs vroegtijdig naar een vervangende bestemming worden gezocht. Desondanks blijft er een behoorlijk risico, omdat het niet altijd eenvoudig is nieuwe gebruikers voor de vrijkomende gebouwen te vinden.

Bedrijven moeten voldoen aan steeds strengere milieuwetgeving. Indien schade wordt toegebracht aan het milieu dan zullen zij de kosten voor de reiniging moeten betalen. Is de dader echter niet meer te achterhalen dan kan het zijn dat deze kosten voor rekening van de gemeente komen. De kosten van bijvoorbeeld bodem- of grondwatersanering kunnen hoog oplopen.

In Drenthe voert de Omgevingsdienst Drenthe (OD-Drenthe) milieutaken uit voor de gemeenten en de provincie. De OD-Drenthe moet een robuuste en toekomstbestendige organisatie zijn die zorg draagt voor het milieu in de Provincie Drenthe. Het risico is afhankelijk van de uitvoering en de resultaten van voorgenomen veranderingen en (landelijke) ontwikkelingen.

Betreft samenwerking van alle 22 gemeenten van Groningen en Drenthe, de provincies en het OV-bureau Groningen Drenthe op het gebied van onder andere lokaal vervoer en vervoer speciaal toegespitst op doelgroepen, zoals het Wmo- en leerlingenvervoer. De samenwerking moet publiek vervoer in de toekomst betaalbaar houden, duurzamer maken en de service aan de reizigers verder verbeteren.

Er zijn voldoende onderbouwingen van het benodigde voorzieningenniveau aanwezig, desondanks kan vanwege onvoorziene omstandigheden of calamiteiten (zoals storm, waterschade en bodemdaling) het voorkomen dat de voorzieningen op enig moment niet toereikend zijn.

Op basis van de notitie “Samen werken voor Drenthe” heeft de Algemene Reserve van de VRD een bestemming gekregen en kan deze alleen worden ingezet voor het opvangen van loon- en prijsontwikkelingen. De VRD heeft daardoor zelf geen beschikbaar weerstandsvermogen. Dit betekent dat de VRD onvoldoende in staat is om mogelijke risico's zelf op te vangen en zal bij het zich voordoen van de risico's een beroep doen op de bij de gemeente aanwezige weerstandscapaciteit. De VRD heeft de risico's in kaart gebracht. Alle risico’s zijn gewogen naar de kans dat ze zich kunnen voordoen en de financiële impact die ze voor de VRD kunnen hebben. Op geld gewaardeerd betekent dit een totaalbedrag van € 4.800.000. Het benodigd weerstandsvermogen voor Noordenveld is: € 281.597.

Voor het beheer van de openbare ruimte wordt gewerkt met een systematiek om de jaarlijkse benodigde budgetten in beeld te krijgen. Hierbij wordt gebruiktgemaakt van beheerplannen en scenario’s uit de BOR-systematiek. De onderhoudssituatie van bepaalde wegvakken kan door intensief gebruik, als gevolg van weersomstandigheden en veranderingen in het klimaat sneller achteruitgaan, waardoor versneld onderhoud moet worden uitgevoerd. Indien schade aan personen, voertuigen of gebouwen ontstaat door onvoldoende onderhoud aan infrastructuur kan een schadeclaim ingediend worden door de benadeelde persoon. Daarnaast bestaan de risico’s van schadeclaims door takbreuk en achterstallig onderhoud van speeltoestellen.

De omvang van de risico’s met betrekking tot de actuele grondexploitaties is herzien en in deze jaarstukken bepaald op € 875.000. Voor een toelichting op dit bedrag verwijzen wij naar de paragraaf Grondbeleid .

Verwachte druk op de reserve grondexploitaties blijft bestaan
Hoewel de nieuwbouwmarkt aantrekt blijven de risico’s voor grondexploitaties bestaan. De vertraging die opgelopen wordt door bezwaren is een steeds groter risico. Bij grotere projecten is het meer regel dan uitzondering dat er bezwaar wordt aangetekend. Daarnaast blijft de betaalbaarheid van nieuwbouwwoningen voor velen een heikel punt. Ondanks dat deze prijzen door gestegen (bouw)kosten goed verklaarbaar zijn, zet dit de haalbaarheid van de gewenste woningbouwprogramma’s wel onder druk.
Noordenveld heeft momenteel drie woningbouwprojecten vastgesteld waar de bouw nog niet is begonnen. Dit brengt onzekerheid over het financieel resultaat met zich mee op lange termijn. Zeker als ook de ontwikkeling van Roden Zuid wordt meegenomen waar nog vele belangen afgewogen moeten worden. Hierdoor blijft het noodzakelijk om een gezonde reserve in stand te houden.
Positief is wel dat op korte termijn groei verwacht blijft doordat twee lopende projecten waarschijnlijk nog twee jaar tussentijdse winst kunnen nemen.

Bij de WMO, Jeugdwet en Participatiewet is er sprake van een zogenaamde openeinderegeling. Het blijft moeilijk te voorspellen hoeveel inwoners in een jaar een beroep gaan doen op deze regelingen. Dit brengt financiële risico's met zich mee. De financiële risico’s worden afgedekt met de reserve Sociaal Domein maar leggen wel een structureel beslag op de middelen. De omvang van de risico’s met betrekking tot het sociaal domein is per regeling becijferd op minimaal € 90.000 en maximaal € 225.000.